Q-koorts is een infectieziekte die van dieren - vooral kleine herkauwers zoals geiten en schapen - kan overgaan op de mens. De afgelopen jaren zijn in Nederland veel mensen ziek geworden van Q-koorts. In 2009 bereikte de epidemie een piek,  met bijna 1800 gemelde ziektegevallen in de periode 1 januari t/m 20 juli, en ruim 2300 gevallen over het hele jaar. Dit jaar zijn in Nederland tot nu toe ruim 400 mensen gemeld met Q koorts, aanzienlijk minder dan in 2009, en minder ook dan in 2008 waar in dezelfde periode al meer dan 650 gevallen waren gemeld.

Stand van zaken in Zuid-Limburg
Ook in Zuid-Limburg is de situatie na 2009, toen de regio voor het eerst te maken kreeg met een uitbraak van Q-koorts op een melkgeitenbedrijf in Voerendaal, duidelijk verbeterd. Er zijn in onze regio in de periode van 1 januari t/m 26 juli 2010 in totaal niet meer dan 17 ziektegevallen gemeld waarbij de eerste ziektedag vermoedelijk in 2010 lag. Daarentegen hadden wij in dezelfde periode in 2009 te maken met 227 meldingen van Q-koorts. Er is dus sprake van een forse afname van het aantal meldingen.

Aanpassing van de maatregelen
Al met al lijkt het er op dat de maatregelen om de Q-koortsepidemie in Nederland te bestrijden effect hebben gehad. Daarom is het volgens de ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) verantwoord om de maatregelen aan te passen.

Welke maatregelen worden aangepast?
De volgende maatregelen worden opgeheven: 

• Er worden geen drachtige dieren meer geruimd. Het ruimen van drachtige dieren op besmette bedrijven was een zeer ingrijpende éénmalige maatregel.
• Melkgeiten- en melkschapenbedrijven mogen vanaf 15 juli weer dieren aanvoeren van niet-besmette bedrijven, onder de strikte voorwaarde dat ze op tijd en volledig gevaccineerd zijn. 
• Sinds 15 juli mag weer worden gefokt met dieren die geen levenslang fokverbod hebben (op bedrijven die na 1 juni 2010 besmet zijn verklaard).
  Het verplichte tankmelkonderzoek wordt voor niet besmette bedrijven teruggebracht naar één keer per maand. Voor bedrijven die besmet zijn, blijft de monitoring van de tankmelk eens per twee weken. Tijdens de laatste weken van de dracht en tijdens het lammerseizoen worden alle bedrijven eens per twee weken gemonitord. Bij het tankmelkonderzoek wordt een monster uit de melktank gecontroleerd op de aanwezigheid van de Q-koortsbacterie. Als het monster twee keer positief is wordt het bedrijf door de Voedsel en Waren Autoriteit besmet verklaard.
  Uitgebreidere informatie over het nieuwe maatregelenpakket vindt u in de Factsheet Maatregelen Q-koorts op www.minlnv.nl/qkoorts 

Welke maatregelen blijven van kracht?
De volgende maatregelen blijven van kracht op melkgeiten- en melkschapenbedrijven:

• De meldplicht van de veehouder bij een verdenking van een Q-koortsinfectie bij één of meerdere van zijn dieren (op basis van abortus) blijft van kracht. 
• Het uitbreidingsverbod en het verbod op nieuwvestiging blijven gehandhaafd tot 1 juni 2011. Dit houdt in dat er niet meer geiten en schapen op een bedrijf aanwezig mogen zijn dan in november 2009. Daarnaast mogen er geen nieuwe bedrijven worden gestart. 
• Jaarlijkse vaccinatie van dieren blijft verplicht. Dit geldt voor alle grootschalige bedrijven met melkgeiten en -schapen of fokschapen, alsmede voor rondtrekkende kuddes en voor geiten en schapen die verblijven op locaties met een publieksfunctie. Vaccinatie is niet verplicht voor hobbyboeren of voor kleinschalige melkgeiten- en melkschapenhouders met minder dan 50 dieren zonder publieksfunctie. Uit onderzoek is gebleken dat het vaccin voor dieren goed werkt. Vaccinatie voorkomt in vrijwel alle gevallen dat dieren geïnfecteerd raken. Bij dieren die toch geïnfecteerd zijn, zorgt vaccinatie ervoor dat er minder Q-koortsbacteriën worden uitgescheiden. De vaccinatiecampagne zal gedurende een aantal jaren gecontinueerd worden om de besmettingsdruk verder te verlagen, totdat een situatie wordt bereikt vergelijkbaar met de tijd voor 2007, toen de epidemie in Nederland nog niet was begonnen.
• Mestmaatregelen en hygiënemaatregelen blijven gelden. Mest die verwijderd wordt uit de stal moet 90 dagen afgedekt worden opgeslagen op de locatie waar de mest is geproduceerd. Besmette (of van een besmetting verdachte) bedrijven moeten de mest tot 30 dagen na het einde van de lammerperiode in de stal laten liggen. Daarna moeten zij de mest 150 dagen afgedekt opslaan op het bedrijf. Het hygiëneprotocol voor melkgeiten- en schapenhouderijen heeft betrekking op de algemene hygiëne, de mestopslag, het vervoeren en uitrijden van mest. Het hygiëneprotocol is te vinden op www.minlnv.nl/qkoorts.

Kinderboerderijen:
De maatregelen voor kinderboerderijen en andere bedrijven met een publieksfunctie, veranderen niet. Het is voor kinderboerderijen verplicht om drachtige geiten en schapen afgezonderd te houden van bezoekers vanaf 4 maanden dracht tot 2 weken na het lammeren. Daarnaast worden dieren op kinderboerderijen en andere bedrijven met een publieksfunctie verplicht gevaccineerd tegen Q-koorts. Ook is er een apart hygiëneprotocol voor bedrijven met een publieksfunctie. Hierin staat hoe deze bedrijven de kans kunnen verkleinen dat mensen op kinderboerderijen besmet worden met de Q koortsbacterie. Het hygiëneprotocol voor bedrijven met een publieke functie is te vinden op www.minlnv.nl/qkoorts.

Advies Gezondheidsraad vaccinatie tegen Q-koorts
Op verzoek van demissionair minister Klink heeft de Gezondheidsraad onderzocht of het
Australische vaccin Q-Vax veilig is en goed werkt. Q-Vax is momenteel het enige vaccin dat mensen kan beschermen tegen Q-koorts. Minister Klink is van plan het advies van de
deskundigen over te nemen. De deskundigen zeggen in het advies, dat het niet nodig en bovendien onverstandig is om de gehele Nederlandse bevolking te vaccineren tegen Q koorts. Ook raden de deskundigen af groepen professionals in de veesector te vaccineren tegen Q-koorts. Redenen hiervoor zijn dat Q-koorts zich vooral in bepaalde regio’s concentreert en dat er slechts beperkte gegevens beschikbaar zijn over de effectiviteit en veiligheid van het vaccin. Daarom adviseren de deskundigen om het vaccin op individuele basis aan te bieden aan mensen met specifieke hart- en vaatziekten. Voor deze doelgroep geldt dat het risico op complicaties door Q-koorts groter is dan het eventuele risico dat het vaccin met zich meebrengt. Het aanbieden op individuele basis gebeurt door de behandelaar en kan alleen onder strikte voorwaarden. De verschillende beroepsgroepen worden hierover door het RIVM geïnformeerd. Nadere richtlijnen zullen landelijk worden uitgewerkt.

Zie voor uitgebreide informatie m.b.t. de maatregelen de factsheet q-koorts.

Blijf alert op verschijnselen Q-koorts
Door de maatregelen die in december 2009 zijn genomen, is de belangrijkste bron van besmetting (aborterende of lammerende melkgeiten en melkschapen) weggenomen. Door bovendien de dieren te vaccineren tegen Q-koorts, wordt voorkomen dat er opnieuw een grote besmettingsbron ontstaat.
De Q-koortsbacterie zal echter altijd in Nederland aanwezig blijven. Omdat de bacterie lang in het milieu kan overleven, kunnen mensen nog steeds ziek worden. Blijf daarom alert op de verschijnselen van Q-koorts, zoals koorts met hoofdpijn of hoesten. Mensen die wonen, werken of verblijven in een gebied waar Q-koorts voorkomt, worden geadviseerd zich bij de huisarts te melden als zich ziekteverschijnselen voordoen. Dit geldt vooral voor patiënten met een hartklepafwijking of een vaatprothese, voor mensen met een afweerstoornis en voor zwangere vrouwen.
 
Kijk voor meer informatie www.qkoortsinnederland.nl of neem contact op met de GGD Zuid Limburg, tel. 045-850 66 09.